Η οδός Σπάρτης εκτείνεται μεταξύ των οδών Λέρου και Κριεζώτου, κοντά στα όρια με την Αγία Παρασκευή, στη νοτιοανατολική πλευρά του λόφου Τσακού. Διασταυρώνεται με την οδό Κυκλάδων, ενώ κύριο χαρακτηριστικό της είναι το υπερβολικά στενό της πλάτος στο τμήμα μεταξύ Κυκλάδων και Κριεζώτου.
Σπάρτη: Περιώνυμη αρχαία πόλη της Πελοποννήσου στη Λακεδαίμονα και σύγχρονη πόλη, πρωτεύουσα του νομού Λακωνίας, κτισμένη στην κοιλάδα του Ευρώτα, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην κοινωνική ζωή της πόλεως.
Η ιστορία της χάνεται στους μυθικούς χρόνους (Μενέλαος, Ωραία Ελένη). Η ιστορική Σπάρτη ιδρύθηκε γύρω στο 10ο αι. π.Χ. από δωρικά φύλα. Κατά την παράδοση ιδρύθηκε από τον Προκλή και τον Ευρυσθένη, δίδυμους γιους του Αριστοδήμου, απόγονους του Ηρακλέους (Ηρακλείδαι), οι οποίοι συνοίκησαν τέσσερις κώμες, Λίμνας, Κυσσονουρείς, Μεσόα και Πίτανα, με κοινό ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος.
Κατόπιν οι οικισμοί αυτοί ενώθηκαν και αποτέλεσαν τη Σπάρτη. Η πόλη άκμασε επί Λυκούργου (890-820 π.Χ.), που καθιέρωσε, κατά την παράδοση, τους νόμους της και οργάνωσε την πολιτεία σε ισχυρό στρατιωτικό κράτος με δικό του τρόπο ζωής. Στη Σπάρτη λατρευόταν, εκτός από την Αρτέμιδα Ορθίαν, και η Αθηνά Χαλκίοικος.
Ήταν ατείχιστη πόλη, αλλά οι Σπαρτιάτες έλεγαν ότι «δεν είναι ατείχιστη η πόλη που την περιβάλλουν τείχη από άνδρες και όχι από τούβλα». Ιδιαίτερα καλή ήταν η θέση των γυναικών. Όταν από γυναίκες της υπόλοιπης Ελλάδος ελέχθη για τις Σπαρτιάτισσες: «Μονάχα σεις οι Λάκαινες κυβερνάτε τους άνδρες σας», εκείνες απάντησαν «Γιατί μονάχα εμείς γεννάμε άνδρες».
Αυτό οφειλόταν στο εξαιρετικό δικαίωμα των Σπαρτιατισσών να παίρνουν μέρος στις συζητήσεις για τα δημόσια πράγματα και να έχουν δικαίωμα ψήφου (το ίδιο ίσχυε και για τις γυναίκες της Μινωικής Κρήτης). Η Σπάρτη κυριάρχησε βαθμιαία στη Λακωνία και αργότερα έγινε ηγέτιδα πόλη της Πελοποννήσου και ολόκληρης της Ελλάδας, αιώνια αντίπαλος των Αθηνών. Οι παλαιότεροι κάτοικοι που υποτάχθηκαν έγιναν δούλοι (είλωτες).
Οι Σπαρτιάτες νίκησαν τους Μεσσηνίους σε αλλεπάλληλους πολέμους (743-724, 685-667 και 468-454 π.Χ.) και κατέκτησαν τη χώρα τους. Περιώνυμοι Σπαρτιάτες της εποχής αυτής ήταν οι ποιητές Αλκμάν και Τυρταίος και ο Έφορος Χείλων, ένας από τους Επτά Σοφούς της Αρχαίας Ελλάδας. Πήραν μέρος στους Περσικούς Πολέμους (Θερμοπύλες, Σαλαμίνα, Πλαταιές), στους οποίους διέπρεψαν (Λεωνίδας).
Αργότερα ήλθαν σε σύγκρουση με τους Αθηναίους (Πελοποννησιακός Πόλεμος 431-404 π.Χ.), τους οποίους τελικά νίκησαν. Η σπαρτιατική ηγεμονία στην Ελλάδα διακόπηκε από την ανάπτυξη των Θηβών και τις αλλεπάλληλες ήττες τους από τους Θηβαίους (Λεύκτρα, 471 π.Χ. και Μαντίνεια, 362 π.Χ.). Ακολούθησε η κάθοδος των Μακεδόνων στην Ελλάδα και από τότε άρχισε η παρακμή της Σπάρτης, με μία περίοδο αναλαμπής επί των βασιλέων Άγιδος Δ’ και Κλεομένους Γ’ (τελευταίο μισό του 3ου αι. π.Χ.).
Η παρακμή ολοκληρώθηκε τον 3ο αι. μ.Χ. με την καταστροφή της από τους Γότθους. Η μεσαιωνική Σπάρτη πήρε το όνομα Λακεδαιμονία και από το 13ο αι. μετατοπίστηκε στην κοντινή περιοχή του Μυστρά. Η νεότερη Σπάρτη ιδρύθηκε στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Όθωνος (1834-1837), στην ίδια θέση που ήταν και η αρχαία Σπάρτη και αναπτύχθηκε γρήγορα. Είναι ωραία πόλη με καλή ρυμοτομία, εμπορικό, οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο ολόκληρης της Λακωνίας. Επίνειό της είναι το Γύθειο. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως διάφορα ερείπια της αρχαίας Σπάρτης.
⇒ Με πληροφορίες από: «Οδωνυμικά του Χολαργού» (2004, Εκδ. πρ. Δήμου Χολαργού)